 |
|||
Wybierz województwo:
Działalność RCIE Szczecin jest współfinansowana ze środków Ministerstwa Spraw Zagranicznych |
HISTORIA UE
SPIS TREŚCI: Historyczne uwarunkowania jedności europejskiej od zawsze związane były z procesem integracji, będącej konsekwencją kompromisu lub wymuszonego podporządkowania. Termin „integracja” pochodzi z języka łacińskiego i oznacza scalenie, łączenie się kilku elementów w całość; proces ten dotyczy zwłaszcza społeczeństwa, gospodarki, polityki i kultury. Bela Bassa, węgierski ekonomista, wyodrębnił następujące stadia rozwoju integracji: strefę wolnego handlu, unię celną, wspólny rynek, unię gospodarczą i integrację całkowitą. Oprócz tego podziału można przytoczyć również klasyfikację: integracja umowna państw suwerennych, integracja umowna państw dobrowolnie ograniczających suwerenność na rzecz instytucji integracyjnych, integracja politycznie nierównoprawna, integracja gospodarczo nierównoprawna. Wyróżnia się również integrację uniwersalną, integrację globalną, integrację regionalną oraz integrację sektoralną. (A. Marszałek, 1997)
Trudno jednoznacznie wskazać na początek integracji cywilizacji europejskiej, ponieważ tworzy ją swoisty konglomerat kultur, poglądów religijnych, filozoficznych i rozwiązań gospodarczych. To ich nakładanie się na siebie, jest fundamentem europejskości, charakteryzującym się ciągłą, dynamiczną ewolucją we wszystkich sferach integraci: politycznej, kulturowej czy gospodarczej.(K.Wojtaszczyk, 2006)
Idea integracji politycznej cywilizacji europejskiej była wspierana trzema podstawowymi czynnikami. Pierwszym było wspomnienie o złotym wieku, utraconej jedności politycznej epoki Cesarstwa Rzymskiego, i ambicja, by jedność tę odbudować. Próbowano tego dokonać poprzez podboje i dominację za czasów państwa Karola Wielkiego, Cesarstwa Rzymskiego, Hiszpanii Habsburgów czy Francji Burbonów lub Napoleona. Drugim czynnikiem był niewątpliwie strach przed wrogiem zewnętrznym, którym zanim Rosja urosła w potęgę byli na ogół muzułmanie, najpierw Arabowie, a następnie Turcy. Wreszcie trzecim rodzajem motywacji zwolenników zjednoczenia Europy była troska o losy kontynentu wstrząsanego stale nowymi krwawymi wojnami. (K. Popowicz, 2006, s.13) Jeżeli mówimy o integracji gospodarczej na kontynencie europejskim, to skuteczne działania w tym zakresie miały miejsce dopiero w 2 połowie XX wieku. Integracja w sferze kulturowej w przeszłości była determinowana przez wpływy antyku, kultury Bizancjum, kultury barbarzyńskiej, chrześcijaństwa oraz idei uniwersalizmu.
UJĘCIE FEDERALISTYCZNE: Doświadczenia I i II wojny światowej oraz narodziny komunizmu i faszyzmu, przyspieszyły formułowanie federacyjnych koncepcji integracji Europy. Pierwszą rozwiniętą ideą zintegrowania Europy była tzw. koncepcja Paneuropy. Ruch Paneuropejski powstał z inicjatywy austriackiego polityka Ryszarda Coundenhove- Kalegri w 1923 roku na wskutek obawy przed nową wojną światową i imperialnymi dążeniami stającego się potęgą Związku Radzieckiego. Założyciele tego ruchu postulowali utworzenie „Stanów Zjednoczonych Europy”. W roku 1980 koncepcja ta została uzupełniona przez premiera Francji Aristide Brianda, o propozycję utworzenia stałej Konferencji Europejskiej, złożonej z przedstawicieli państw Europy zasiadających w Lidze Narodów. Za kolejną inicjatywę uważa się Traktat Przeciwwojenny (pakt Brianda- Kelloga) podpisany 27 sierpnia 1928 roku w Paryżu. Jego treść zakładała wieloetapowy proces tworzenia unii federalnej opartej na zasadzie suwerenności i niezależności jej członków. Plan ten nie doczekał się jednak realizacji. (E. Dynia, 2004, s.18) Po II wojnie światowej integracja w ujęciu federalistycznym odniosła porażkę, kiedy w latach 1950- 1954 nie udało się jej przedstawicielom utworzyć Europejskiej Wspólnoty Obronnej oraz Europejskiej Wspólnoty Politycznej. Największym osiągnięciem federalistów było zwołanie w Hadze, pierwszego Kongresu Europy w maju 1984. Uchwalona na kongresie rezolucja polityczna wzywała państwa do utworzenia Unii Federacji Europejskiej, która umożliwiłaby przejąć część suwerennych praw poszczególnych państw, umożliwiając tym samym wspólne działania w sferze polityczno- gospodarczej. Dla realizacji wszystkich określonych na Kongresie celów powołano 25 października 1948 Ruch Europejski jako niezależną grupę nacisku, z siedzibą w Brukseli. Kongres ten ufundował fundament, na podstawie, którego postęp idei europejskiej mógł się dynamiczniej rozwijać. (E. Dynia, 2006, s.20)
We wrześniu 1946 roku koncepcję integracji europejskiej przedstawił premier Wielkiej Brytanii Winston Churchill w przemówieniu wygłoszonym w Zurychu. Zwracał on szczególną uwagę na konieczność nawiązania partnerskiej współpracy pomiędzy Francją a Niemcami, w celu stworzenia „Stanów Zjednoczonych Europy”. Kolejną istotną inicjatywą integracji europejskiej był plan odbudowy Europy, nazywany jako Plan Marshalla. Była to inicjatywa zjednoczenia całej Europy, jednakże korzyści z jego wprowadzenia odniosła tylko Europa Zachodnia. Związek Radziecki sprzeciwił się przyjęciu Planu Marshalla, uznając go za formę podporządkowania państwa europejskich. Odrzuciły go również państwa pozostające pod radziecką strefą wypływów- Polska, Czechosłowacja i Finlandia.
UJĘCIE KONFEDERACYJNE: Koncepcję tę przedstawił najpełniej Ch. de Gaulle Siłą napędową integracji europejskiej miał być dialog między rządami narodowymi. Kontynuatorem tej koncepcji był G. Pompidou, z tą różnicą, iż uwzględniał on możliwość współpracy z istniejącymi już europejskimi wspólnotami gospodarczymi, jednak uzupełnioną o współdziałanie międzyrządowe.
UJĘCIE FUNKCJONALISTYCZNE: W ramach tej koncepcji integracja powinna odbywać się samoistnie, począwszy od spontanicznej współpracy gospodarczej. Podstawowym założeniem powinno być nieingerowanie instytucjonalne, ani prawodawcze. Ostatecznym efektem integracji powinna być „Europa ponadpaństwowa”. D. Miltrany uważał, że lojalność wobec narodu, państwa może być zastąpiona przez lojalność wobec funkcji.
Była pierwszą po II wojnie światowej organizacją polityczną, której głównym celem była wszechstronna współpraca na rzecz integracji zachodnioeuropejskiej. Jej projekt powstał już 1948 roku na kongresie haskim. Powołano ją do życia 5 mają 1949 roku w Londynie dla realizacji idei jedności Europy przez rozwój współpracy państw w dziedzinie politycznej, ekonomicznej, kulturalnej oraz ochrony praw człowieka i obywatela. Członkami założycielami było 10 państw: Belgia, Dania, Francja, Holandia, Irlandia, Luksemburg, Norwegia, Szwecja, Wielka Brytania i Włochy. Warunkami przyjęcia w poczet członków są: demokratyczny charakter rządów w danym państwie, przestrzeganie praw człowieka, przeprowadzenie wolnych wyborów, gospodarka rynkowa. Jej organami są Komitet Ministrów Rady Europy, Zgromadzenie Parlamentarne Rady Europy. Rada Europy wydaje akty zwane konwencjami, nie mają prawnego charakteru, a jedynie apelacyjny. RE nie ma możliwości nakładania sankcji, jej rozwój jest ograniczony poprzez obowiązującą zasadę jednomyślności przy podejmowaniu decyzji. Siedzibą Rady jest Strasburg. Rada może zajmować się wszystkimi problemami europejskimi, poza zagadnieniami obrony i wojskowości. (J.Ruszkowski, E.Górnicz, M. Żurek, 2004)
W latach 1948- 1958 współpraca między krajami późniejszego Beneluksu była ukierunkowana na osiągnięcie unii gospodarczej. W tym samym czasie trwały prace nad powołaniem do życia Europejskiej Wspólnoty Gospodarczej, których aktywnymi promotorami stały się kraje Beneluksu.(M. Wodzyńska- Walicka, 2000 s.263) Ostatecznie Unia Gospodarcza Beneluksu została utworzona przez Belgię, Holandię i Luksemburg na podstawie układu podpisanego 3 lutego 1958 roku w Hadze, który wszedł w życie 1 listopada 1960 roku. Układ zawarto na pięćdziesiąt lat. Układ umożliwiał wolny przepływ osób, towarów, kapitałów i usług, koordynację polityki gospodarczej, finansowej i socjalnej, wolną polityka w zakresie handlu gospodarczego. Wiele z rozwiązań przyjętych i realizowanych na obszarze Beneluksu stało się inspiracją i modelem dla podobnych działań w skali Europejskiej Wspólnoty Gospodarczej. Europejska Organizacja Współpracy Gospodarczej (OEEC) została utworzona 16 kwietnia 1948 roku przez szesnaście państw zachodnioeuropejskich w celu administrowania pomocą na rzecz odbudowy Europy po drugiej wojnie światowej, w ramach Planu Marshalla. W dniu 30 września 1961 roku zastąpiono dotychczasową organizację przez Organizację Współpracy Gospodarczej i Rozwoju (OECD). (E. Dynia 2006, s. 23)
W dniu 17 marca 1948 Belgia, Holandia, Francja, Luksemburg oraz Wielka Brytania podpisały Traktat Brukselski o współpracy w dziedzinie gospodarczej, społecznej, kulturalnej oraz zbiorowej samoobronie, tworzący Unię Zachodnią. Układy Paryskie z 23 października 1954 umożliwiły dołączenie Niemiec i Francji do unii, która przyjęła wtedy nazwę Unii Zachodnioeuropejskiej (UZE). UZE przetrwała do 13 listopada 2000 roku, rozwiązano ją ponieważ pozostawała przez większość czasu w cieniu NATO.
Europejska Wspólnota Węgla i Stali powstała na podstawie traktatu paryskiego, podpisanego przez kraje Beneluksu, Francję, Niemcy Zachodnie i Włochy 18 kwietnia 1951 roku. Traktat o powstaniu Wspólnoty Węgla i Stali nazywany jest jednym z traktatów założycielskich. Jej powstanie związane było głównie z osobą Jeana Monneta oraz Roberta Schumana. Jean Monnet dla potrzeb własnej wizji integracji europejskiej, zaproponował w kwietniu 1951 roku metodę sektorową. Zakładała ona stopniową integrację, tak rozszerzaną, aby płynnie doprowadzić do zjednoczenia Europy. Projekt ten został przesłany do R. Schumanna, który jako ówczesny minister spraw zagranicznych Francji, wprowadził go w życie. Powołanie do życia EWWiS miało znaczenie przełomowe dla dalszych procesów integracji zachodnioeuropejskiej. Za sprawą jej utworzenia przełamano wielowiekową nieufność między Niemcami i Francuzami, stworzono wstępną płaszczyznę współpracy gospodarczej dla zachowania pokoju, stworzono mechanizm dający się przełożyć na inne sektory gospodarcze. Organizacja ta powstała z założenia na 50 lat. Wraz z dniem 23 lipca 2002 roku, traktat o EWWiS wygasł i organizacja przestała istnieć. Na mocy traktatu nicejskiego aktywa finansowe EWWiS, jako Fundusz Badań Węgla i Stali, zostały przekazane do zarządzania Komisji Europejskiej. W ramach EWWiS funkcjonowały następujące organy: Rada Ministrów, Wysoka Władza (do lipca 1967 roku- potem kompetencje przejęła Komisja Europejska), Wspólne Zgromadzenie (do 1958- potem kompetencje przejął Parlament Europejski), Trybunał Sprawiedliwości (powstał jako organ EWWiS- od 1958 jest organem wspólnym wspólnot).
W skrócie jest nazywana „Euroatomem”. Powstała na mocy traktatów rzymskich, które weszły w życie 1958 roku. Stanowi jedną z dwóch Wspólnot Europejskich. Jej celem jest wspólne pokojowe wykorzystywanie energii atomowej i jej rozwój, w ramach wspólnie prowadzonych badań. Euroatom miał zmniejszyć lukę technologiczną, między Europą, a Związkiem Radzieckim i Stanami Zjednoczonymi. Francja miała nadzieję, że za sprawą tej organizacji uniezależni się od Stanów Zjednoczonych i przyspieszy własne prace nad bronią atomową. Przeciwnikiem powołania Euroatom była Wielka Brytania. Organizacja ta nie spełniła pokładanych w niej nadziei, za sprawą odkrycia w latach 60 nowych złóż ropy naftowej w Algierii, Nigerii i Libii, co w konsekwencji zapewniło tanią cenę ropy na kilka dekad. Instytucjami wspólnymi EWEA, od 1958 roku są Parlament Europejski (Europejskie Zgromadzenie Parlamentarne do 1962), Rada Unii Europejskiej, Komisja Europejska, Trybunał Sprawiedliwości, Trybunał Rewidentów Księgowych oraz Komitet Ekonomiczno- Społeczny. (J.Ruszkowski, E.Górnicz, M. Żurek, 2004)
Powstała z inicjatywy Unii Ekonomicznej Beneluksu. Plan holenderskiego ministra spraw zagranicznych W. Beyena z 1953 roku zakładał współpracę w ramach przemysłu, transportu, rolnictwa, ruchu kapitałowego i polityki podatkowej. W odpowiedzi na plan Beyena, przygotowano tzw. „raport Spaaka”, który zawierał projekt powołania Europejskiej Wspólnoty Gospodarczej i Europejskiej Wspólnoty Energii Atomowej. 25 marca 2007 roku w Rzymie ministrowie spraw zagranicznych EWWiS podpisali traktaty rzymskie, na mocy których ustanowiono EWG i Euroatom. Traktaty weszły w życie 1 stycznia 1958 roku. Zadaniem EWG jest przyczynianie się do harmonijnego i zrównoważonego rozwoju gospodarczego, podniesienia stopy życiowej obywateli oraz spójności ekonomicznej i społecznej dzięki: 1) zniesieniu opłat celnych i ograniczeń ilościowych w imporcie i eksporcie towarów, 2) wprowadzenie wspólnej polityki handlowej, 3) zapewnienie swobodnego przepływu towarów, osób, usług i kapitału, 4) Wspólnej Polityce Rolnej, 5) wspólnej polityce transportowe,. 6) ujednolicenie prawodawstwa w zakresie Europejskiego Funduszu Społecznego i Europejskiego Banku Inwestycyjnego, 7) wspieraniu badań naukowych i rozwoju techniki, 8) stowarzyszeniu z krajami i terytoriami zamorskimi w celu zwiększenia wymiany oraz wspierania ich rozwoju gospodarczego i społecznego. W 1986 Jednolity Akt Europejski zmienił postanowienia traktatu rzymskiego, pozwalając na realizację rynku wewnętrznego. Kolejnym etapem integracji i zmian był podpisany w 1992 r. Traktat o Unii Europejskiej. Nie zlikwidował on trzech Wspólnot. EWG istnieje nadal, zmieniła tylko nazwę na Wspólnota Europejska. (J.Ruszkowski, E.Górnicz, M. Żurek, 2004)
Efektem podpisanego 7 lutego 1992 w Maastricht, Traktatu o Unii Europejskiej, który wszedł w życie 1 listopada 1993 było powołanie do życia Unii Europejskiej. Jest ona „parasolem” nad Wspólnotami Europejskimi i obejmuje trzy filary:
I filar- stanowią dziedziny uregulowane traktatami, które ustanowiły Euroatom i Wspólnotę Europejską, tj.: unia celna i jednolity rynek, polityka rolna i rybołówstwa, polityka tranportowa, reguły konkurencji, unia gospodarczo -walutowa, polityka społeczna, spójność społeczno- ekonomiczna, ochrona środowiska, polityka badawczo- rozwojowa, konkurencyjność przemysłu, sieci transeuropejskie, ochrona konsumenta i zdrowia, edukacja i kultura, obywatelstwo Unii, polityka imigracyjna, wizowa i azylowa, współpraca sądownicza w sprawach cywilnych.
II filar- to Wspólna Polityka Zagraniczna i Bezpieczeństwa, w tym m.in. wspieranie demokracji i ochrona praw człowieka, misje pokojowe, pomoc państwom trzecim, finansowanie bezpieczeństwa państw UE, rozbrojenie i utrzymanie pokoju, współpraca w ramach NATO i kiedyś UZE.
III filar- wspólna polityka sprawiedliwości i spraw wewnętrznych, czyli współpraca policyjna, sądowa w sprawach karnych, walka z przestępczością zorganizowaną, zwalczenie rasizmu i ksenofobii, współpraca w ramach Europolu.
Unia Europejska nie ma osobowości prawnej, zgodnie z prawem międzynarodowym. Zmianę w tej kwestii i nadanie jej osobowości prawnej przewiduje Traktat ustanawiający Konstytucję dla Europy.
Symbolami Unii Europejskiej są: waluta euro, flaga, hymn („Oda do Radości” z „Dziewiątej Symfonii” Ludwika van Beethovena), paszport europejski i Dzień Europy (9 mają). (E.Małuszyńska, B.Gruchman, 2006)
Rada Europejska na spotkaniu w Laeken 15 grudnia 2001 przyjęła „Deklarację o przyszłości Unii Europejskiej”, w której wezwano do dalszej pracy nad reformą. Konsekwencją spotkania było zwołanie w lutym 2002 roku Konwentu Europejskiego, którego zadaniem było przygotowanie projektu „Konstytucji dla Europy”. Po roku pracy na sesjach plenarnych i posiedzeniach grup roboczych Konwent przestawił projekt akty prawnego, który stał się podstawą prac Konferencji Międzyrządowej. Prace nad konstytucją zakończyły się podpisaniem w październiku 2004 w Rzymie, Traktatu ustanawiającego Konstytucję dla Europy. Proces ratyfikacji został zakłócony, 29 mają 2005 roku we Francji, i 1 czerwca 2005 r. w Holandii przez odrzucenie w referendum.
Konstytucja dla Europy nie zastępuje konstytucji narodowych. Do najważniejszych nowości, które wprowadza do porządku prawnego UE, należą:
Źródło: B.Kicińska, I.Łęcka, J.Plit, 2003
Data dodania: 26.09.2008 |
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Do góry
